Maslow's pyramid. -पदानुक्रमित प्रेरणा सिद्धांत

original source of translation- Maslow's hierarchy of needs

गरज हि  शोधांची जननी आहे असं म्हणले जाते म्हणून MBA ह्या व्यवसायिक अभ्यासक्रमात गरज  तिचे प्रकार खालील प्रमाणे  आहेत 

1. शारीरिक आवश्यकता:

हवा, अन्न, पाणी, उष्णता, निवारा, झोप इत्यादी मानवी जीवन टिकवण्यासाठी या महत्त्वाच्या गरजा आहेत. मास्लोचे असे मत होते की जोपर्यंत या गरजा पूर्ण होत नाहीत तोपर्यंत इतर कोणतेही प्रेरणादायी घटक कार्य करू शकत नाहीत. आपले भौतिक शरीर राखण्यासाठी हवा, अन्न आणि पाणी या सर्वात महत्त्वाच्या गोष्टी आहेत. वॉटर प्युरिफायर विकणारा विक्रेता दूषित पाण्याच्या दुष्परिणामांबद्दल बोलू शकतो. अशा प्रकारे तो ग्राहकाच्या भौतिक गरजा पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करतो.

2. सुरक्षितता गरजा: सुरक्षेच्या गरजा ही मास्लोच्या पदानुक्रमातील दुसरी पातळी आहे आणि त्यात वैयक्तिक/आर्थिक सुरक्षा, आरोग्य तसेच अपघात आणि रोगांपासून संरक्षण यासारख्या गरजा समाविष्ट आहेत. जेव्हा एखादा विमा एजंट एखाद्या ग्राहकाशी अपघाताबद्दल बोलतो तेव्हा तो ग्राहकाच्या मनात सुरक्षिततेची भीती निर्माण करण्याचा प्रयत्न करतो.

3. सामाजिक गरजा: मानव हा सामाजिक प्राणी असल्याने त्यांच्यात एकमेकांशी आपुलकीची भावना असते. लोक त्यांच्या प्रेम, आपुलकी, स्वीकार आणि मैत्रीची गरज भागवण्याचा प्रयत्न करतात. फेसबुक, इंस्टाग्राम, व्हॉट्सअॅप इत्यादी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मद्वारे लोक त्यांचे मित्र, कुटुंब आणि नातेवाईक यांच्याशी जोडलेले राहतात आणि सामाजिक गरजा पूर्ण करतात. लोकांच्या सामाजिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी विक्रेता ग्रीटिंग कार्ड, हॉलिडे पॅकेज इत्यादी विकू शकतो.

4. सन्मानाच्या गरजा: सन्मान पातळीच्या गरजांमध्ये स्थिती, ओळख, प्रसिद्धी, कौशल्य इ. आत्मसन्मानाची पुरेशी पातळी गाठण्यात अयशस्वी झाल्यामुळे अनेकदा न्यूनगंड निर्माण होतो. लोकांचे व्यवसाय आणि छंद सहसा आत्मसन्मान आणि ओळख मिळवण्याची गरज दर्शवतात. लोक लक्झरी कार आणि घड्याळे, ब्रँडेड कपडे आणि इतर अनेक मार्गांनी त्यांचा आत्मसन्मान वाढवण्याचा प्रयत्न करतात. लक्झरी उत्पादन किंवा सेवा ऑफर करून, मार्केटर किंवा विक्रेते ग्राहकांना ओळख मिळवण्याची संधी प्रदान करतात. ही कमतरतेच्या गरजांची अंतिम पातळी आहे, याचा अर्थ असा की जर एखाद्या व्यक्तीने या सर्व गरजा पूर्ण केल्या, तर याचा अर्थ असा की एकदा या सर्व गरजा पूर्ण झाल्या आणि त्या पूर्ण झाल्या की, माणूस आपले जीवन पुढे चालू ठेवू शकतो.

5. स्व-वास्तविक गरज: मास्लो त्याच्या पदानुक्रमात ही सर्वोच्च गरज मानतात. आत्म-साक्षात्कार एखाद्या व्यक्तीच्या पूर्ण क्षमतेच्या ओळखीशी संबंधित आहे. हे वाढ, एखाद्याच्या पूर्ण क्षमतेची प्राप्ती आणि स्वत: ची पूर्तता इत्यादीबद्दल बोलते. आत्म-वास्तविकतेचा अर्थ व्यक्तिनिष्ठ आहे आणि प्रत्येक व्यक्तीनुसार बदलतो. या प्रेरणेची काही उदाहरणे सर्वोत्तम संगीतकार बनणे, त्यांच्या खेळातील सर्वोत्तम खेळाडू बनणे इत्यादी असू शकतात.

हे सर्व अ थिअरी ऑफ ह्युमन मोटिव्हेशनमध्ये मांडले आहे जे अब्राहम मास्लो (अब्राहम हॅरोल्ड मास्लो; 1 एप्रिल 1908 - 8 जून 1970) हे एक अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ होते त्यांनी सर्वप्रथम  पदानुक्रमित प्रेरणा सिद्धांत नावाचा मानसिक आरोग्याचा सिद्धांत मांडला. मास्लो अनेक महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये मानसशास्त्राचे प्राध्यापक होते. व्यक्तिमत्त्वाच्या अभ्यासाच्या संदर्भात ते मानवतावादी मानसशास्त्राच्या बाजूने होते.

अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ अब्राहम मास्लो यांनी 1943 च्या त्यांच्या प्रभावशाली पेपर अ थिअरी ऑफ ह्युमन मोटिव्हेशनमध्ये असे सुचवले की निरोगी माणसांना निश्चित गरजा असतात आणि त्या एका पदानुक्रमानुसार आयोजित केल्या जातात. या पदानुक्रमात पाच टप्पे आहेत जे आधीच वर दिले आहेत